Выкарыстанне камп’ютарных тэхналогій стала актуальным у сучаснай школе, у тым ліку і на ўроках беларускай мовы і літаратуры. Аднак патрэбна мець умовы, неабходныя для правядзення камп’ютарных урокаў: кабінет з усталяванымі камп’ютарамі, мультымедыйны праектар; наяўнасць праграмнага забеспячэння, матэрыялаў да ўрока; валоданне настаўнікам навыкамі работы на камп’ютары. Калі гэтыя праблемы больш-менш уладкаваліся, паўстае другое пытанне – ці існуе магчымасць падрыхтавацца да такога ўроку? На сучасным інфармацыйным рынку існуе мноства навучальных праграм, якія дапамагаюць у гэтым і вучню, і настаўніку. Толькі вось адно але... Усе праграмы ў асноўным – расійскія, рускамоўныя. Таму для настаўнікаў беларускай мовы і літаратуры у напрамку інфармацыйных тэхналогій да пэўнага часу існаваў вакуум. Апошнім часам выпраўляецца, але не настолькі хутка. У асноўным прапаноўваюцца праграмы для сярэдніх класаў ці падаецца тэарэтычны матэрыял, якога дастаткова.
Нельга пакінуць па-за ўвагай і пытанні некаторых санітарна-гігіенічных правіл і патрабаванняў. Для школьнікаў шостых-сёмых класаў можна адвесці да дваццаці хвілін часу на бесперапынную працу за камп’ютарам, для восьмых-дзевятых класаў – да дваццаці пяці хвілін, для старшакласнікаў – да трыццаці. З мэтай зніжэння стамляльнасці вучняў прапануецца працу за камп’ютарам чаргаваць з працай за дадатковым сталом : спалучаць прагляд прэзентацыйнага матэрыялу на маніторы ці экране з выкананнем разнастайных трэніровачна-карэкцыйных практыкаванняў і заданняў.
Разгледзім праграмы, патрэбныя настаўніку беларускай мовы і літаратуры для падрыхтоўкі ўрока з выкарыстаннем камп’ютарных тэхналогій.
Выкарыстанне мультымедыа сродкаў і праграмы
Microsoft Power Point
Дзякуючы выкарыстанню мультымедыа сродкаў на сучасным уроку школьнік мае магчымасць успрымаць неабходную інфармацыю адначасова некалькімі органамі пачуццяў, а не паслядоўна, як гэта звычайна бывае пры традыцыйным выкладанні. На сёння мультымедыйная сістэма ўжо замяніла і выдатна спалучыла ў адно цэлае добра знаёмыя настаўніку графапраектар, дыяпраектар,прайгравальнік і магнітафон.
Перавага мультымедыйнай праграмы яшчэ і ў тым, што вучань падчас самастойнай дзейнасці як на ўроку, так і дома можа выбіраць уласны тэмп працы, пасільны аб’ём інфармацыі і ступень яе цяжкасці. Такі прыём выкладання і навучання дае настаўніку магчымасць з поспехам рэалізоўваць дыферэнцыяваны падыход у навучанні.
З дапамогай камп’ютарнай графічнай праграмы PowerPoint настаўнік можа сам стварыць і паказаць вучням на экране набор слайдаў з разнастайнымі схемамі, табліцамі, малюнкамі, фотаздымкамі, неабходным тэкстам. Карыстаючыся гэтай праграмай, можна ствараць прэзентацыі. Зручнасць у тым, што ёсць своеасаблівая інструкцыя для карыстальніка: кожная “кнопка” падпісана – і можна стварыць слайд на свой густ. Тут і макеты тэкстаў, і шаблоны афармлення, і эфекты анімацыі. (Прэзентацыя да ўрока па вывучэнні тэмы “Грамадзянская лірыка. Я.Купала “Спадчына” у 8 класе. Дадатак (7))
На медыа-ўроку мяняецца роля настаўніка: педагог часцей за ўсё выступае ў якасці кансультанта і можа адвесці на індывідуальную работу з вучнямі больш часу. Такама ёсць унікальная магчымасць зрабіць урокі роднай мовы і літаратуры больш цікавымі, нагляднымі і дынамічнымі. Так, для стварэння эмацыянальнага настрою пры вывучэні тэмы І. Грамовіча “Воблакі” 6 клас можна прапанаваць прагляд слайдаў. (Прэзентацыя “Воблакі”)
Праводзіць такі ўрок можна ў звычайным класе, які абсталяваны камплектам апаратных сродкаў. Для дэманстрацыі неабходны камп’ютар, спецыяльны праектар, экран, гукавыя калонкі і наяўнасць прыстасаванняў для дыскет і кампакт-дыскаў.
Мультымедыа ўрок не патрабуе вялікіх намаганняў ад настаўніка, а дапамагае адводзіць час на індывідуальную працу з вучнямі, робіць урок больш цікавым, наглядным, запамінальным. Аднак перш чым уводзіць новыя мультымедыйныя сродкі навучання ў вучэбна-выхаваўчы працэс, настаўнік павінен усвядоміць педагагічную мэтазгоднасць прымянення камп’ютарнай тэхнікі на ўроку: што ў выніку гэта дасць вучням і самому педагогу-карыстальніку.
Магчымасці Інтэрнэту
Чалавек адукаваны – той, хто ведае,
дзе знайсці тое, чаго ён не ведае.
Г.Зімель
Апошнім часам у педагагічным друку ўсё часцей сустракаюцца публікацыі пра дыстанцыйнае навучанне, Інтэрнэт-урок, якія, як сцвярджаюць навукоўцы, у XXI ст. стануць самай эфектыўнай формай навучання і падрыхтоўкі спецыялістаў. Заняткі аб'ядноўвае тое, што арганізуюцца яны на базе камп’ютарных тэхналогій, такіх, як Інтэрнэт, электронная пошта, тэлебачанне і інш.
Дзякуючы доступу да Інтэрнэту сучасныя школьнікі могуць засвоіць праграму, атрымаць неабходны навучальны матэрыял практычна па любой дысцыпліне ў электронным ці друкаваным выглядзе і - самае важнае - авалодаць ім самастойна, без выкладчыка. Роля настаўніка тут мяняецца на ролю кансультанта, партнёра па творчым пошуку. На яго ўскладаюцца функцыі каардынацыі працэсу і карэкцыі выкладанага курса.
Характэрнай асаблівасцю дыстанцыйнага навучання з'яўляецца тое, што вучні могуць не наведваць заняткі ў навучальнай установе, а выбіраць для працы зручныя для сябе час, месца і тэмп. У аснову такога навучання пакладзены модульны прынцып: прымяненне інструкцый для самастойнай ці групавой працы з інфармацыйнымі крыніцамі сеткі.
Настаўнік беларускай літаратуры ўжо цяпер можа выкарыстаць Інтэрнэт як дапаможны сродак на занятках ці арганізаваць асобны Інтэрнэт-урок.
Аднак магчымасці Інтэрнэту для ўрокаў беларускай мовы і літаратуры абмежаваныя. Праўда, там можна знайсці шмат сайтаў з рэфератамі (школьнымі і студэнцкімі), можна заказаць якую-небудзь працу. Але інфармацыі пра беларускую мову і літаратуру там параўнальна мала. Ёсць шэраг сайтаў, дзе можна ўзяць інфармацыю пра помнікі архітэктуры, музеі, музычныя калектывы, ёсць каталог беларускай мастацкай літаратуры, каталог рэсурсаў, прысвечаных беларускай мове. Прапануем некаторыя рэсурсы беларуска-рускамоўных сайтаў, якія можна часткова ці поўнасцю выкарыстаць для стварэння новай тэмы: http://natlib.org.by (сайт Нацыянальнай бібліятэкі), www.kniha.by.ru (творы мастацкай літаратуры), http://literatura.at.tut.by (партал беларускай літаратуры), www.lim.by (газета “Літаратура і мастацтва”), www.dziejaslou.by (часопіс “Дзеяслоў”), http://globus.tut.by (помнікі архітэктуры Беларусі), www.kupala-theatre.by ( Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Я.Купалы), http://museum.bsu.by (Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь), http://pogudo.bas-net.by (Літаратурныя музеі М.Багдановіча, Я.Купалы, Я.Коласа), www.pesniary.com (ансамбль “Песняры”), www.palac.org (гурт “Палац”), www.troitsa.net (гурт “Троіца”) і інш.
З гэтых сайтаў педагог мае магчымасць узяць для камп’ютарнага ўрока неабходныя тэксты, фотаздымкі і мелодыі. Самастойна створаныя настаўнікам інфармацыйныя і адукацыйныя распрацоўкі могуць выкарыстоўвацца для франтальнага і індывідуальнага навучання ў адукацыйнай установе, а таксама для самастойнай працы вучняў дома.
На сённяшні дзень існуюць толькі тры сайты, прысвечаныя беларускім пісьменнікам: сайт М. Багдановіча (расійскі) (http:// bogdanovich149.narod.ru), сайты В. Быкава (www.bykau.by.ru) і У. Караткевіча (http:// uladzimir-karatkevich.iatp.by). Пры вывучэнні жыццёвага шляху пісьменнікаў імі можна пакарыстацца. Гэтыя сайты нельга пакінуць па-за ўвагай сучасных школьнікаў, асабліва на ўроках літаратуры ў 10-11-ых класах агульнаадукацыйных школ, гімназій і ліцэяў.
Такі ўрок можна праводзіць і з захварэлымі вучнямі, якія маюць дома доступ да Інтэрнэту і гэты канспект-модуль. Аднак і недахопы таксама немалыя. Далёка не ўсе маюць персанальныя камп’ютары і доступ да Інтэрнэту. Але гэтая праблема становіцца апошнім часам вырашальнай.
Дыстанцыйнае навучанне развівае ў вучня ўменні самастойнай працы з навучальным матэрыялам, выпрацоўвае крытычнае мысленне ва ўмовах карыстання вялікім аб'ёмам інфармацыі, удасканальвае навыкі самаадукацыі і самакантролю.
Школьны ўрок, такім чынам, перастае ўспрымацца як адзіны шлях атрымання ведаў, ён — толькі адна з яго формаў. Выкарыстанне нават элементаў дыстанцыйнага навучання ў звычайным навучальна-выхаваўчым працэсе дазваляе зрабіць яго жывым, цікавым і творчым.
Безумоўна, камп’ютарная падрымка ўрокаў беларускай мовы і літаратуры дазваляе зрабіць максімальна эфектыўным і напоўненым 45-хвілінны ўрок, індывідуалізаваць работу вучняў, сэканоміць час і паперу.
Мы прадставілі некаторыя магчымасці выкарыстання камп’ютара на ўроках мовы і літаратуры. Але актыўнае выкарыстанне гэтай тэхнікі магчыма толькі пры пастаяннай рабоце з камп’ютарам, што ў сваю чаргу магчыма толькі пры наяўнасці яго дома. Як дататак павінен быць і прынтар, каб можна было вывесці на паперу неабходныя дакументы, фотаздымкі.
раскрыть » / « свернуть